Jamajka – wyspa i państwo na Morzu Karaibskim w archipelagu Wielkich Antyli, położone na południe od Kuby i na zachód od Haiti.
Geografia
Powierzchnia wyspy zajmuje 11,42 tys. km² – ciągnie się 235 km ze wschodu na zachód, od cypla Morant Point po Negril, a w najszerszym miejscu ma 82 km. 2,5 mln mieszkanców wyspy to niezwykła mieszanka pochodzenia afrykańskiego, arabskiego, indianskiego, europejskiego, która dala poczatek narodowemu mottu: "Z wielu narodów – jeden".
Jamajka leży na Morzu Karaibskim. Ponad połowa wyspy wznosi się 300 m nad poziomem morza. Najwyższy szczyt – Blue Mountain Peak – ma 2256 m i znajduje się w odległości 16 km od nadbrzeżnej równiny na wschód od Kingston.
Geolodzy są zdania, że Jamajka i sąsiadujące z nią wyspy na Morzu Karaibskim wykształciły się z wypietrzenia wulkanicznego, które wyrosło z morskich wód miliony lat temu. Niższe tereny wokół wierzchołków wyłoniły się ok. 30 mln lat temu. Dwie trzecie wyspy nadal pokrywa czapa białego wapienia, będącego pozostałością szkieletów morskich organizmów. Proces kształtowania się tego obszaru osiągnął punkt kulminacyjny ok. 20 mln lat temu wraz z powstaniem wyspy.
Cocpit Country oraz niezliczone jaskinie zdradzają oceaniczne pochodzenie wyspy. Zaliczają się do nich Twin Sisters na wybrzeżu Hellshire niedaleko Kingston oraz szereg niesamowitych pieczar w rejonie Cockpit, zwanych Windsor Cave, które ciągną się przez niemal 3 km.
Kiedy na wyspę przybyli Europejczycy, jedynymi miejscowymi owocami były: gwajawa, ananas, jabłko cukrowe i caimito. Większość obecnie uprawianych tu roślin została sprowadzona przez ludzi. Europejczycy dali początek trzcinie cukrowej, bananom i owocom cytrusowym, a w XVII w. kupcy hiszpańscy przywieźli z Malezji orzechy kokosowe. Stanowiący podstawę jamajskiego śniadania owoc ackee został sprowadzony na statkach niewolniczych z Afryki Zachodniej w 1778 r. Drzewo pimentowe, z którego pozyskuje się ziele angielskie, jest roślina miejscowa, podobnie jak mahoe – narodowe drzewo jamajskie. Narodowym kwiatem jest kwitnacy na fioletowo gwajakowiec.
Zidentyfikowano blisko 3 tys. odmian roślin kwitnacych. Wyłącznie na Jamajce występuje ok. 800 z nich, w tym 550 gatunków paproci, 200 storczykowatych oraz 60 bromeliowatych, zwanych tu dziką sosną. Cała wyspa bujnie porasta przywieziony z Chin bambus.
Na Jamajce mieszkają szczury oraz polujące na nie mangusty, sprowadzone przez XIX-wiecznych plantatorów. Rzadko spotykany królik jamajski przypomina z wyglądu świnkę morską, ale w rzeczywistości jest spokrewniony ze szczurem. Wyspa obfituje w nietoperze, ok. 25 gatunków przemieszkuje cicho w tutejszych dzwonnicach. Spokojne wody na południowym i wschodnim wybrzeżu zamieszkuje natomiast ogromny i łagodny manat, który stał się inspiracja legend o syrenach.
Zmniejsza się liczba krokodyli. Wszechobecny gekon kontroluje populacje insektów. Na wzgórzach Hellshire nadal żyje ok. 100 wielkich jamajskich legwanów, które przez długi czas uważano za wymarłe. Na wyspie występują nieliczne pająki. Spotkać tu można ponad 200 gatunków ptaków, w tym 25 endemicznych. Narodowy ptak, doctor bird (koliber czarnoglowy), występuje wyłącznie na Jamajce i buszuje po wyspowych ogrodach kwiatowych, a w lasach żyją jaskrawożółte, pomarańczowe i zielone papugi. Urubu (sepniki) różowogłowe przetrzasają śmietniki i patroszą zdechłe zwierzęta.
Klimat Jamajki od zawsze stanowi jej największą atrakcję. Ciepło, które kusiło najdawniejszych przybyszów, co roku przyciąga ponad milion spragnionych słońca turystów. Pory roku nie występują, roczna średnia temperatura wynosi ok. 27 °C na wybrzeżu, spadając do 20 i nieco poniżej w wyższych partiach gór. Na szczytach Gór Błękitnych z rzadka mogą występować warunki "polarne" z temperatura poniżej 10 °C.
Historia
Jamajka została odkryta przez Krzysztofa Kolumba w 1494, początkowo nazwana Santiago. Pierwsi skolonizowali ja Hiszpanie. W 1655, w ciągu zaledwie dwóch dni (10-11 maja), została podbita przez Anglików. Flota inwazyjna dowodzili: admirał William Penn i general Robert Venables. Na pokładach 38 angielskich statków było 7 tys. żołnierzy i 1 tys. marynarzy. Mimo że Anglia formalnie nie była w stanie wojny z Hiszpania, angielska marynarka wojenna na rozkaz Cromwella agresywnie operowała Karaibach, nieustannie nękając osłabionych Hiszpanów. Flota Penna usiłowała już wcześniej bez powodzenia zdobyć Santo Domingo. Po fiasku tej akcji okręty skierowały się ku Jamajce, zdobywając ją bez żadnych strat – Hiszpanie w obliczu wroga zrejterowali i wycofali się w głąb wyspy. W latach 1780-1787 z powodu spadku popytu na cukier, zginęło z głodu 15 tys. niewolników.
Od 1958 do 1962 członek Federacji Indii Zachodnich. Uzyskała niepodległość 6 sierpnia 1962. Jest ojczyzną muzyki reggae, ska, dub oraz dancehall.
Ustrój polityczny
Monarchia konstytucyjna; głową państwa jest Elżbieta II reprezentowana przez gubernatora generalnego 2-izbowy parlament – Senat (21 miejsc), Izba Reprezentantów (60 miejsc).
Wybory parlamentarne
W wyborach parlamentarnych w 2007 wygrała konserwatywna Partia Pracy Jamajki (Jamaica Labour Party) zdobywając 31 miejsc w Izbie Reprezentantów. Rządząca dotychczas centrolewicowa Ludowa Partia Narodowa (People's National Party) otrzymała 29 miejsc w parlamencie.
Podział administracyjny
Jamajka jest podzielona na 3 hrabstwa, a te na 14 regionów (parishes).
Skład etniczny
* Afroamerykanie – ok. 90 proc.
* Mulaci – ok. 7 proc.
* Hindusi – ok. 1 proc.
Religia
* Zielonoswiatkowcy - 14,8% (P)
* Katolicyzm - 10,4%
* Rastafarianizm - 10%
* Adwentyzm - 9,1% (P)
* Baptyzm - 5% (P)
* Anglikanizm - 5% (P)
* Metodyzm - 3,2% (P)
* Kościół Bożych Proroctw - 2,4% (P)
* Kościół Boży (Anderson) - 1,8% (P)
* Kościół Morawski - 1,4% (P)
* Świadkowie Jehowy - 1,3%
* Pozostali gł.: ateizm, protestantyzm
(P) - denominacje zaliczane do protestantyzmu
Gospodarka
Ważniejsze miasta: Montego Bay i Spanish Town. Podstawą ekonomii jest eksploatacja boksytów (Jamajka zajmuje 3. miejsce na świecie) i dochody z turystyki. Znaczenie rolnictwa zmniejsza się. Na wyspie uprawia sie: trzcinę cukrowa, palmę kokosową, cytrusy, kakaowiec, awokado, banany. Rozwinięty jest także przemysł spożywczy (destylarnie rumu, tytoń), papierniczy oraz hutnictwo aluminiowe.
Siły zbrojne
Siły zbrojne Jamajki (Jamaica Defense Force) są zawodowe. Składają się z trzech batalionów:
* 1st Battalion, The Jamaica Regiment (utworzony 31 lipca 1962 roku, tydzień po uzyskaniu niepodległości)
* 2nd Battalion, The Jamaica Regiment
* 3rd Battalion, The Jamaica Regiment (ochotniczy batalion rezerwowy)
Jamajka ma też batalion wsparcia, 1. pułk inżynierski (1 Engineer Regiment), siły powietrzne (Air Wing), straż przybrzeżna (Coast Guard) oraz wywiad (JDF Intelligence unit).
Głównym zadaniem JDF jest pomaganie ludności podczas kataklizmów oraz budowanie dróg i inne prace na rzecz ludności.
Słynni ludzie pochodzący z Jamajki
Muzycy
* Bob Marley (1945-1981) – muzyk reggae
* Marcia Barrett – wokalistka zespołu Boney M
* Liz Mitchell – wokalistka zespołu Boney M
* Precious Wilson – wokalistka zespołu Eruption
* Peter Tosh (1944-1987) – muzyk reggae
* Sean Paul – piosenkarz reggae, dancehall, hip-hop
* Orville Richard Burrell (Shaggy) – piosenkarz reggae, dancehall
* Brick & Lace – duet dancehall, R&B (piosenkarki Nyanda i Nailah Thourborne)
* Damian Marley – piosenkarz reggae, dancehall
* Mavado – piosenkarz reggae, dancehall
* Busy Signal – piosenkarz reggae, dancehall
* Sizzla – piosenkarz reggae,
* Ky-Mani Marley – piosenkarz reggae, dancehall, hip-hop
* Ziggy Marley – piosenkarz reggae, dancehall
* Shaggy – piosenkarz dancehall, hip-hop
* Sean Kingston – piosenkarz pop, R&B
* iyaz - piosenkarz
Sportowcy
* Asafa Powell – lekkoatleta
* Usain Bolt – lekkoatleta
* Veronica Campbell-Brown – lekkoatletka
* Donovan Bailey – lekkoatleta
* Marlon King – piłkarz
* Omar Barlett – koszykarz
Królowe piękności
* Lisa Hannah – Miss World 1993
* Cindy Breakspeare – Miss World 1976
* Carol Joan Crawford – Miss World 1963
